Mindful zijn is met open hart en geest de onvermijdelijke
veranderlijkheid van ons leven tegemoet treden
 

De Drie Stappen van Verandering

 

De slogan 'Train in de drie moeilijkheden' komt uit de 'Zeven Punten voor het Trainen van de Geest.' Deze klassieke Lojong tekst uit Tibetaans-Boeddhisme bestaat uit 59 slogans voor de training in liefdevolle vriendelijkheid en compassie.(*)

Train in de Drie Moeilijkheden

De drie moeilijkheden (of de drie lastige beoefeningen) zijn:                                     
1.  Herken je reactiviteit als reactiviteit
2.  Doe dan niet wat je gewoon bent, maar doe iets anders om je reactieve gedrag te    
      onderbreken
3.  Maak van deze beoefening een manier van leven.


1. Herken je reactiviteit als reactiviteit.

In de oorspronkelijke tekst van Pema Chödron staat 'neuroses', wat vanuit Boeddhistisch perspectief gezien wordt als een 'mentale aandoening', wat eigenlijk alles is wat onze geest uit evenwicht of in verwarring brengt. Buiten dat de term 'neurose' hier wat in ongebruik is geraakt, maak ik graag gebruik van de gelegenheid om mijn uitleg te richten op een specifieke neurotische aandoening waar we vaak last van hebben, namelijk reactiviteit

De beoefening begint bij het herkennen van de mentale aandoening. Als we ze niet (tijdig) herkennen dan zal ze doorgaan met haar ondermijnende werking. Reactiviteit is relatief makkelijk te herkennen (als je er op let!) omdat het altijd min of meer buiten proportie is in relatie met de aanleiding, bijvoorbeeld iets wat iemand zegt of doet. Je reflex om jezelf te beschermen tegen de vermeende herhaling van (oude) pijn van afwijzing of afkeuring maakt de reactie inadequaat en vaak te sterk. En, voor de ander, moeilijk te begrijpen.

De reactie kan zowel innerlijk zijn (sterke emotionele ervaring - zoals agressie, boosheid, schaamte, verdriet) als zich duidelijk zichtbaar in de interactie met de ander(en) openbaren . Wat ze gemeen hebben is dat ze beide doorwerken in de reactie van de ander(en) en contraproductief zijn - we krijgen bijvoorbeeld juist de afwijzing of afkeuring die we wilden voorkomen. Dus de hoogste tijd om in te grijpen.


2.  Doe dan niet wat je gewoon bent, maar doe iets anders om je reactieve gedrag te onderbreken
Stap 1 is herkenning van je reactieve gedrag (dat van anderen herkennen is trouwens ook handig, het helpt je om hun gedrag niet persoonlijk te nemen en zodoende je potentiële reactiviteit te onderbreken). Stap 2 is voor veel mensen weerbarstig omdat de uiting van je eigen reactieve gedrag vele varianten kent, van evident tot subtiel).

Hoe subtiel ook, we ontkomen niet aan de noodzakelijkheid ons reactieve gedrag te doorsnijden, het onmiddellijk te stoppen als we het opmerken. Dit lijkt moeilijker dan het is - het is in eerste instantie niets anders dan 'do anything else' dan wat je gewend bent om te doen vanuit je reactiviteit. Bijvoorbeeld: zeg wat anders, zeg het anders (intonatie wijziging), sta op en beweeg, ga naar toilet of doe het tegenovergestelde van wat je aan het doen bent - kortom onderbreek/doorsnij in ieder geval je reactieve gedrag. Kijk wat voor jou op dat moment werkt in relatie tot de ander, zonder dat jouw onderbreking op zich contraproductief wordt :-) Geef jezelf ruimte om te experimenteren.

3.  Maak van deze beoefening een manier van leven
Het idee van dit soort wijsheid instructies is om ze te beoefenen in je dagelijks leven, ze er een deel van te maken. Ze dienen uiteindelijk om je oude contraproductieve gewoonten van denken en doen te overkomen en te komen tot liefdevolle vriendelijkheid en compassie, voor jezelf en de ander. Dit geeft aan dat het hier geen slimme en snelle truc betreft maar een duurzame verandering die een sterke motivatie nodig heeft om langere tijd de aandacht en inspanning te genereren dit in de praktijk te brengen.

Die motivatie hiervoor ontlenen we in belangrijke mate aan onze eigen ervaring van de pijnlijke contraproductiviteit van ons reactieve gedrag! De ervaren pijn, frustratie en ongemak motiveert ons om die gewoonte te overkomen, eerder dan er slachtoffer van te zijn of blijven. Daarmee zijn we weer bij punt 1 aangeland (herken je reactiviteit) en begint de cirkel opnieuw en opnieuw en opnieuw. Totdat ie uiteindelijk uitdooft. Dus ontspan, verwacht geen wonderen en beoefen rustig door.

De slogan waar ik uitleg bij gaf luidt immers: Train in de drie moeilijkheden (of de drie lastige beoefeningen). Dit geeft aan dat het tijd en inspanning zal kosten om reactiviteit te laten uitdoven. In mijn ervaring helpt het erg als je weet te ontspannen in de inspanning van het werk wat het vraagt. Ik wens je oprecht succes!

Hartelijke groet,
Ramo de Boer.


Leestip: Altruïsme - De Kracht van Compassie, van Matthieu Ricard. Een standaardwerk van een meester in compassie. 900 pag. voor de liefdevolle prijs van € 22,50!

*(Slogan 44 van 59) De slogan 'Train in de drie moeilijkheden' komt uit de 'Zeven Punten voor het Trainen van de Geest.' Deze klassieke Lojong tekst uit Tibetaans-Boeddhisme bestaat uit 59 slogans voor de training in liefdevolle vriendelijkheid en compassie. De korte toevoeging (punt 1-3) komt uit 'Always Maintain a Joyful Mind' van Pema Chödron (Shambhala 2007) een scherp en kort commentaar op deze Zeven Punten.